SN61

Wstęp

Wagony silnikowe SN61 to istotny element historii polskiej kolei, które zyskały popularność w latach 60. i 70. XX wieku. Wyprodukowane w węgierskich zakładach Ganz-MÁVAG, stały się nieodłącznym elementem taboru PKP. Dzięki swojej konstrukcji oraz zastosowaniu nowoczesnych technologii, wagony te miały duży wpływ na transport kolejowy w Polsce. W artykule przyjrzymy się bliżej ich konstrukcji, eksploatacji oraz dzisiejszemu statusowi.

Konstrukcja wagonów SN61

SN61 jest rozwinięciem wcześniejszych modeli SN52 i SN60, a jego produkcja miała miejsce w latach 1960-1975, kiedy to wyprodukowano łącznie 250 sztuk. Wagon silnikowy napędzany jest przez 12-cylindrowy silnik wysokoprężny typu 12 JV 17/24 systemu Ganz-Jendrassik, który generuje moc 500 KM przy 1250 obrotach na minutę. W późniejszej serii, 50 sztuk zastąpiono silnikiem Henschel. Na obu końcach wagonu znajdują się stanowiska sterownicze, co umożliwia sterowanie wielokrotne nawet trzema wagonami tego typu.

Pojazd ma możliwość ciągnięcia trzech wagonów doczepnych, co pozwala na tworzenie długich składów liczących do dziewięciu wagonów doczepnych. Wagony SN61 były również przystosowane do pracy w trudnych warunkach zimowych dzięki zamontowanemu kotłowi ogrzewczemu typu Clayton RO 500, który służył głównie do ogrzewania wagonów doczepnych.

Przedziały i wnętrze

Pudło wagonu spoczywa na dwóch dwuosiowych wózkach – jednym napędnym oraz drugim tocznym. W przedziale silnikowym znajdują się nie tylko silnik spalinowy, ale także zbiorniki paliwowe i wodne oraz urządzenia ssące i wydechowe. Przylegający do przedziału silnikowego przedział bagażowy oraz dwa przedziały dla podróżnych gwarantują komfort podróży.

Wnętrza wagonów zostały zaprojektowane z myślą o wygodzie pasażerów. Podłoga wykonana jest z dwóch grubych warstw sklejki drewnianej, a ściany pokryte są wielowarstwową sklejką bukową. Siedzenia w przedziałach pasażerskich mają układ 2-2 z centralnym przejściem i są pokryte sztuczną skórą.

Wyposażenie i technologie

Wagony SN61 są wyposażone w nowoczesne jak na swoje czasy technologie. Okna czołowe mają elektryczne i ręczne wycieraczki, a w zimie są podgrzewane. Stanowisko maszynisty zawiera również telefon do komunikacji z obsługą. W zakresie bezpieczeństwa zastosowano samoczynny hamulec powietrzny typu Hildebrand Knorr oraz inne systemy hamulcowe, co zapewniało odpowiednią kontrolę nad pojazdem.

Eksploatacja wagonów SN61

Wagony silnikowe SN61 były głównie wykorzystywane do obsługi pociągów podmiejskich oraz ekspresowych, co czyniło je ważnym elementem polskiego systemu transportowego. W latach 70. XX wieku prowadziły pociągi ekspresowe, takie jak „Tatry”, kursujące z Warszawy do Zakopanego. Z biegiem lat, wraz z postępującą elektryfikacją sieci PKP, wagony te zaczęły pełnić rolę w lokalnym transporcie kolejowym, zwłaszcza w dawnej Dyrekcji Gdańskiej i Szczecińskiej.

W latach 1976 i 1985 dwa wagony (SN61-170 i SN61-537) przystosowano do prac rewizyjnych związanych z konserwacją sieci trakcyjnej, nadając im nową serię SR61. Proces ten świadczy o elastyczności projektowania wagonów SN61 oraz ich zdolności do adaptacji w zmieniających się warunkach transportowych.

Współczesny status wagonów SN61

Ostatecznie wagony SN61 zostały wycofane z eksploatacji na początku lat 90. XX wieku, jednak ich historia nie zakończyła się całkowicie. Dwa egzemplarze, SN61-168 i SN61-183, pozostawiono w stanie czynnym. Wagon SN61-168 zbudowany w roku 1971 znajduje się obecnie w Skansenie taboru kolejowego w Chabówce, a SN61-183 z roku 1972 stacjonuje w Szczecinie po zakupie przez województwo zachodniopomorskie w 2010 roku.

Oba te pojazdy biorą udział w przejazdach okolicznościowych, co pozwala na zachowanie pamięci o ich znaczeniu dla polskiej kolei. Innymi egzemplarzami SN61 są wagony znajdujące się w skansenie w Kościerzynie oraz jeden mocno uszkodzony egzemplarz w Muzeum Przemysłu i Kolejnictwa na Śląsku w Jaworzynie Śląskiej.

Zakończenie

Wagony silnikowe SN61 stanowią ważną część dziedzictwa polskiego transportu kolejowego. Ich konstrukcja, innowacyjne rozwiązania techniczne oraz wszechstronność sprawiły, że przez wiele lat odgrywały kluczową rolę w obsłudze pociągów pasażerskich. Choć obecnie nie są już używane na regularnych liniach kolejowych, ich obecność w muzeach oraz skansenach przypomina o bogatej historii polskiej kolei i osiągnięciach inżynieryjnych tamtych czasów.

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).